Türkiye'de 6 Milyon Konut Risk Altında: Nelere Dikkat Edilmeli?

Türkiye genelinde aktif olarak kullanılan yaklaşık 26 milyon konuttan yaklaşık 6 milyonunun çeşitli riskler taşıdığı tespit edilmiştir. Bu rakam, ülkenin deprem ve yapı güvenliği açısından önemli bir uyarı niteliğindedir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) İnşaat Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Hıdır Çak, konutların güvenliği için detaylı çalışmaların yapılması gerektiğine dikkat çekiyor. Son yıllardaki inşaatların da hesaplara katılmasıyla birlikte, Türkiye'de toplam yaklaşık 36 milyon konutun bulunduğunu belirten Çak, bu konutların bir kısmının boş, bazıları ise ikinci veya üçüncü konut olarak kullanılmakta, diğerleri ise satış aşamasındadır. Ancak aktif kullanılan konutların toplam sayısı, yaklaşık 26 milyon olarak tahmin edilmektedir.

Ortalama bina yaşının 25 olduğu Türkiye'de, bina yaşının tek başına güvenliği belirleyen bir kriter olmadığını vurgulayan Çak, özellikle 1980-2000 yılları arasında inşa edilen çok katlı yapıların risk analizi gerektirdiğini dile getiriyor. Bu dönemlerde inşa edilen binalarda kullanılan malzeme ve inşaat teknikleri, günümüz standartlarına göre daha düşük güvenlik seviyesinde olabiliyor. Yüzde 25 ortalama bina yaşı ise, geniş bir yapı yelpazesine işaret etmekte ve risklerin tespiti için detaylı değerlendirmelerin şart olduğunu göstermektedir. Çak, özellikle 1998 öncesi inşa edilen ve 1975 deprem yönetmeliğine uygun olarak yapılan yapıların, artan risklerin fark edilmesi adına detaylı incelemelerden geçirilmesi gerektiğine vurgu yapıyor. Bu incelemeler kapsamında, binanın yapısal stabilitesinin ve deprem dayanıklılığının detaylı şekilde analiz edilmesi önem taşıyor.

Değerlendirmeler sonucunda riskli olduğu belirlenen yapılar için ya güçlendirme çalışmaları yapılmalı, ya da maliyetlerin yüksek olduğu durumlarda yıkım ve yeniden yapım planları gündeme alınmalıdır. Bu noktada, öncelikli olarak yapıların deprem performans analizleri, yapısal karot ve profometre gibi testlerle desteklenerek, laboratuvar ortamında detaylı incelemelerin yapılması gerekir. Eğer bina, olası bir depreme hazırlıksız ve riskli çıkarsa, güçlendirilmesi veya yıkılıp yeniden inşa edilmesi gerekebilir. Ayrıca, bölgede çok sayıda riskli konutun toplandığı alanlarda, kentsel dönüşüm projeleri hayata geçirilmeli ve yeni, daha güvenli yaşam alanları oluşturulmalıdır. Bu sayede, hem yaşam güvenliği artırılabilir hem de kentlerin yenilenmesi sağlanabilir.

İstanbul gibi büyük şehirlerde, özellikle olası Marmara depremi riski göz önüne alındığında, binaların acil şekilde yenilenmesi ve güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin verilerine göre, 1999 öncesinde inşa edilen yaklaşık 18 bin 800 bina yüksek ve çok yüksek risk grubunda yer almaktadır. Belediye yetkilileri, bu yapıların büyük bir kısmının acil şekilde kentsel dönüşüme alınması gerektiğini vurguluyor. Özellikle Avcılar, Zeytinburnu, Bağcılar ve Bahçelievler ilçeleri, riskli binaların yoğun olduğu bölgeler arasında yer alıyor. Bu bölgelerde binalarda oturanlar ve ev sahipleri, güvenli yaşam alanlarına kavuşmak adına dönüşüm çalışmalarını hızlandırmayı talep ediyor. Yetkililer, kaçak ve düşük standartlı yapıların yaygın olduğu bu bölgelerde, en geçerli çözümün kapsamlı kentsel dönüşüm projeleri olduğunu belirtiyor ve düzenli denetimlerle riskli yapıların tespiti ve iyileştirilmesi gerektiğinin altını çiziyor.